ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်

မူလအစ

မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်တွင် ဥပဒေမူဘောင်နှင့် တရားစီရင်ရေးအုပ်ချုပ်မှုတို့အတွက် ခိုင်မာသောအခြေခံရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က မြန်မာဥပဒေကို ရာဇသတ်၊ ဓမ္မသတ်နှင့် ဖြတ်ထုံးဟူသော အစိတ်အပိုင်းသုံးရပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရာဇသတ်များမှာ ဘုရင်၏ အမိန့်တော်နှင့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များဖြစ်ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဘုရင်၏အမိန့်များနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေများ ပါဝင်သည်။ အဓိကအားဖြင့် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ လူသတ်မှု၊ ဓားပြမှု၊ လုယက်မှု၊ ခိုးမှု စသည်တို့ကို ကိုင်တွယ်သည်။

ဓမ္မသတ်များမှာ မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ အစဉ်အလာ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် ထင်ရှားသောတရားသူကြီးများ၊ ပညာရှင်များ၏ စီရင်ချက် သို့မဟုတ် ရေးသားချက်များတွင် ပါရှိသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်အခြေခံအကြောင်းပြချက်များကို စုစည်းထားသော ဥပဒေကျမ်းများဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများကို စုစည်းပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဓမ္မသတ်တွင် တရားမဆိုင်ရာ ဥပဒေစည်းမျဉ်းများနှင့် အခြေခံမူများပါဝင်ပြီး အဓိကအားဖြင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ကွာရှင်းခြင်း၊ ပစ္စည်းခွဲဝေခြင်း၊ အမွေဆက်ခံခြင်း၊ အမွေ၊ မွေးစားခြင်း စသည်တို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ထိုစည်းမျဉ်းနှင့် အခြေခံမူများသည် ဥပဒေအောက်တွင် တန်းတူညီမျှမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို အခြေခံပြီး ရင်းမြစ်ဖော်ပြချက်အရ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတရားရုံးများတွင်လည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးနေသည်။ ဖြတ်ထုံးများမှာ တရားရုံးများ၊ တရားခွင်များနှင့် ဘုရင့်လွှတ်တော်တို့က ချမှတ်သည့် စီရင်ဆုံးဖြတ်ချက်များဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ စီရင်ထုံးများနှင့် ဆင်တူသည်။

ထိုခေတ်က ရာဇဝတ်နှင့် တရားမစီရင်ပိုင်ခွင့်တို့ကို သီးခြားခွဲထားသည်။ အများပြည်သူလုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေသည့် ကြီးမားသောငြိမ်းချမ်းရေးပျက်ပြားမှုများကို ကာကွယ်တားဆီးခြင်းနှင့် အပြစ်ပေးခြင်းကို အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်တစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရာဇဝတ်တရားစီရင်ရေးကို နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများက ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တရားမစီရင်ရေးကိုမူ ဘုရင်က သို့မဟုတ် ဘုရင်၏အာဏာအောက်တွင် ခန့်ထားသောတရားသူကြီးများနှင့် အမှုသည်များရွေးချယ်သော ခုံသမာဓိများက ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးအယူခံကို ဘုရင်ထံတင်သွင်းနိုင်သော်လည်း ခုံသမာဓိ၏ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် အယူခံမရှိခဲ့ပါ။

လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးအက်ဥပဒေအရ တရားလွှတ်တော်ချုပ်နှင့် တရားလွှတ်တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အဆင့်ဆင့်သောတရားရုံးများကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီက အချုပ်အခြာအာဏာကို ရယူခဲ့ပြီး တရားစီရင်ရေးစနစ်ကို ဆိုရှယ်လစ်စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် တရားလွှတ်တော်ချုပ်နှင့် တရားလွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းကာ တရားရုံးချုပ် (Chief Court) ကို အစားထိုးတည်ထောင်ခဲ့သည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဗဟိုတရားရုံး၊ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများ၊ ရပ်ကွက်နှင့်ကျေးရွာအုပ်စုတရားရုံးများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစနစ်၏ အထင်ရှားဆုံးအချက်မှာ တရားရုံးအဆင့်အားလုံးတွင် လုပ်သားပြည်သူများ ပါဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က တရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် တရားရုံးအဆင့်ဆင့်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တရားစီရင်ရေးတိုးတက်စေရန်နှင့် တရားရုံးဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရန် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီက ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြဋ္ဌာန်းသော ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် တရားစီရင်ရေးဥပဒေဖြင့် ယခင်ဥပဒေကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။

ရင်းမြစ်တွင်ဖော်ပြထားသော တရားစီရင်ရေးစနစ်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေအရ ကျင့်သုံးခဲ့သည်။

ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံးတရားစီရင်ရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတရားရုံးစနစ်၏ ထိပ်ဆုံးတွင် တည်ရှိပြီး ရင်းမြစ်ဖော်ပြချက်အရ ဥပဒေပြုရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့များနှင့်အတူ သီးခြားလွတ်လပ်သော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ရပ်တည်သည်။

ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် အနည်းဆုံး ၇ ဦးမှ အများဆုံး ၁၁ ဦးအထိ တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်နိုင်သည်။

အောက်ပါကိစ္စများတွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တစ်ခုတည်းကသာ မူလမှုစီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။

(a) ပြည်ထောင်စုက ချုပ်ဆိုသော နှစ်နိုင်ငံသဘောတူစာချုပ်များမှ ပေါ်ပေါက်သည့်ကိစ္စများ။

(b) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာပြဿနာများမှအပ ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရတို့အကြား အခြားအငြင်းပွားမှုများ။

(c) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာပြဿနာများမှအပ တိုင်းဒေသကြီးအချင်းချင်း၊ ပြည်နယ်အချင်းချင်း၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်အကြား၊ ပြည်ထောင်စုနယ်မြေနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အကြား အခြားအငြင်းပွားမှုများ။

(d) ပင်လယ်ဓားပြမှု၊ နိုင်ငံတကာရေပြင် သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျူးလွန်သည့်ပြစ်မှုများနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်၍ ကုန်းမြေ၊ နိုင်ငံတကာရေပြင် သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျူးလွန်သည့်ပြစ်မှုများ။

(e) ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်အရ သတ်မှတ်ထားသောအမှုများ။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ သို့မဟုတ် အခြားဥပဒေပါပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အောက်ပါအမှုများကို စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။

(a) ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က မူလမှုစီရင်ပိုင်ခွင့်ဖြင့် ချမှတ်သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်ကို အယူခံဝင်သည့်အမှု။

(b) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်က ချမှတ်သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်ကို အယူခံဝင်သည့်အမှု။

(c) ဥပဒေနှင့်အညီ အခြားတရားရုံးတစ်ရုံးရုံးက ချမှတ်သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်ကို အယူခံဝင်သည့်အမှု။

ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အမြင့်ဆုံးမှတ်တမ်းဝင်တရားရုံးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုအတွင်း တရားရုံးအားလုံးကို ကြီးကြပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ၎င်း၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို တရားရုံးအားလုံးက လိုက်နာရသည်။

ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က မူလမှုစီရင်ပိုင်ခွင့်ဖြင့် အပြီးသတ်စီရင်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောအမှု သို့မဟုတ် တရားရုံးတစ်ရုံးရုံး၏ အပြီးသတ်ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က အပြီးသတ်စီရင်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောအမှုကို အထူးခုံရုံးက လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အညီ အထူးအယူခံလက်ခံလျှင် အထူးအယူခံခုံရုံးက ပြန်လည်ကြားနာစီရင်နိုင်သည်။

ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အောက်ပါစာချွန်တော်အမိန့်များ ထုတ်ဆင့်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။

(a) ရှေ့တော်သွင်းစာချွန်တော်အမိန့် (Writ of Habeas Corpus)။

(b) အာဏာပေးစာချွန်တော်အမိန့် (Writ of Mandamus)။

(c) တားမြစ်စေစာချွန်တော်အမိန့် (Writ of Prohibition)။

(d) အာဏာပိုင်မေးစာချွန်တော်အမိန့် (Writ of Quo Warranto)။

(e) အမှုခေါ်စာချွန်တော်အမိန့် (Writ of Certiorari)။

ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အောက်ပါတရားရုံးများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

• ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်။
• တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်များ / ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်များ။
• ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံးများ။
• ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံးများ။
• ခရိုင်တရားရုံးများ။
• မြို့နယ်တရားရုံးများ။
• ဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းထားသည့် အခြားတရားရုံးများ။

• ပြည်ထောင်စု၏ အမြင့်ဆုံးတရားရုံး

• နေပြည်တော်တွင် တည်ရှိသည်

• ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်တရားရုံး
• တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် ၁၄ ရုံး (ရင်းမြစ်ပါအရေအတွက်)

• ဒုတိယအဆင့်တရားရုံး (မူရင်းအဆင့်ခွဲဖော်ပြချက်)
• ခရိုင်တရားရုံးနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး ၇၂ ရုံး (ရင်းမြစ်ပါအရေအတွက်)

• ပထမအဆင့်တရားရုံး
• မြို့နယ်တရားရုံး ၃၃၀ ရုံး၊ အခြားတရားရုံး ၂၂ ရုံး (ရင်းမြစ်ပါအရေအတွက်)

ဝက်ဘ်ဆိုက်လိပ်စာ

www.unionsupremecourt.gov.mm